Šifra predmeta:
411B2		 Naziv predmeta:
Hemija prirodnih proizvoda

Školska godina:

2025/2026.

Uslovi pohađanja:

Nema uslova

ESPB:

12

Vrsta studija:

osnovne akademske studije

Studijski program:

Biohemija: 2. godina, letnji semestar, obavezni, naučno-stručni predmet

Nastavnik:

dr Milica M. Popović
vanredni profesor, Hemijski fakultet, Studentski trg 12-16, Beograd

Saradnik:

Jovana N. Terzić, master biohemičar
istraživač-pripravnik, Institut za hemiju, tehnologiju i metalurgiju, Njegoševa 12, Beograd

Fond časova:

Nedeljno: četiri časa predavanja + sedam časova laboratorijskih vežbi (4+0+7)

Ciljevi:

Cilj ovog kursa je da student ovlada osnovnim principima izolovanja, prečišćavanja, identifikovanja, karakterizovanja i određivanja strukture najvažnijih klasa prirodnih proizvoda. Okvir kursa podrazumeva i usvajanje znanja o osnovnim ulogama svakog od ovih jedinjenja u organizmima koji ih produkuju. Drugi cilj je da studenti ovladaju eksperimentalnim veštinama izolovanja i prečišćavanja pojedinih prirodnih proizvoda i da se osposobe da u realnim uslovima umeju da tako dobijene supstancije okarakterišu.

Ishod:

Vladanje osnovnim principima i eksperimentalnim veštinama izolovanja, prečišćavanja, identifikacije, karakterizacije i određivanja strukture najvažnijih klasa prirodnih proizvoda.Usvojena znanja o osnovnim ulogama svakog od ovih jedinjenja u organizmima koji ih produkuju.

Oblici nastave:

Predavanja, eksperimentalne vežbe, teorijske/računske vežbe i tutorijal.

Vannastavne aktivnosti:

Sem usvajanja teorijskih znanja o kojima se predaje u okviru predavanja, student je još u obavezi da spremi 5 ulaznih kolokvijuma, da skupi i obradi literaturu u dogovoru s predmetnim nastavnikom i da napiše tutorijal iz oblasti hemije prirodnih proizvoda i spremi njegovu javnu odbranu.

Literatura:

Osnovna literatura:

  1. Slobodan Petrović, Dušan Mijin: Osnove hemije prirodnih organskih jedinjenja, Univerzitet u Beogradu-Tehnološko-metalurški fakultet, Beograd, 2022.
  2. Lehninger: Principles of Biochemistry, W. H. Freeman and Co, 2005.
  3. Natural Products Chemistry Sources, Separations, and Structures, Raymond Cooper
    George Nicola 2015 by Taylor & Francis Group, LLC ISBN: 13: 978-1-4665-6762-7

Pomoćna literatura:

  • R. M. Jankov, N. Polović, T. Ćirković Veličković: Praktikum - Hemija prirodnih proizvoda, Hemijski fakultet, Beograd, 2006. ISBN: 86-7220-028-4
  • Medicinal Natural Products: A Biosynthetic Approach, 3rd Edition. Paul M. Dewick
    © 2009 John Wiley & Sons, Ltd. ISBN: 978-0-470-74168-9
  • Pharmaceutical Chemistry of NaturaI Products, V Alagarsamy 2021 CBS Publishers & Distributors Pvt. Ltd. eISBN: 978-93-546-6480-9

Dodatni materijal:

—

  Nastavne obaveze i način ocenjivanja

Predavanja:

0 poena (4 časa nedeljno)

Program rada:

  1. Prirodni proizvodi u biohemiji – definicija, klasifikacija i biološki značaj
  2. Primarni i sekundarni metaboliti – opšte karakteristike i funkcije
  3. Osnove biosintetskog porekla prirodnih proizvoda
  4. Metode izolovanja i prečišćavanja prirodnih proizvoda
  5. Metode analize i karakterizacije prirodnih proizvoda
  6. Ugljeni hidrati i glikokonjugati – struktura i biološka uloga
  7. Lipidi i lipidni medijatori – struktura i funkcija
  8. Aminokiseline, peptidi, biološki akivni peptidi, neribozomska sinteza peptida.
  9. Terpenoidi i steroidi – struktura i biološka aktivnost
  10. Alkaloidi i azotna prirodna jedinjenja
  11. Fenolna jedinjenja i poliketidi
  12. Vitamini i koenzimi kao prirodni proizvodi
  13. Antibiotici i bioaktivni prirodni proizvodi
  14. Prirodni proizvodi u savremenim biohemijskim istraživanjima i biotehnologiji

Laboratorijske vežbe:

0 poena (7 časova nedeljno)

Program rada:

  1. Ugljeni hidrati i glikokonjugati: Izolacija polisaharida iz prirodnih izvora. Kvalitativna i kvantitativna analiza ugljenih hidrata. Hidroliza polisaharida i analiza produkata.
  2. Lipidi i lipidna analiza Ekstrakcija ukupnih lipida iz biološkog materijala. Razdvajanje lipidnih klasa tankoslojnom hromatografijom. Identifikacija i kvantitativna analiza lipida.
  3.  Aminokiseline, peptidi i mali bioaktivni molekuli Izolacija aminokiselina ili peptida iz prirodnih izvora. Kvalitativna analiza aminokiselina. Razdvajanje i identifikacija aminokiselina i peptida.
  4. Terpenoidi i fenolna jedinjenja Izolacija biljnih sekundarnih metabolita. Spektrofotometrijska analiza. Procena bioaktivnosti i antioksidativnog potencijala.
  5.  Alkaloidi, antibiotici i bioaktivni prirodni proizvodi Izolacija alkaloida ili antibiotika. Kiselinsko-bazna ekstrakcija. Hromatografska analiza. Osnovni testovi biološke aktivnosti.

Kolokvijumi:

10 poena

Pismeni ispit:

30 poena

Usmeni ispit:

40 poena

Tutorijal:

20 poena