Šifra predmeta:
454B2		 Naziv predmeta:
Mehanizmi dejstva fiziološki aktivnih supstanci

Školska godina:

2026/2027.

Uslovi pohađanja:

Nema uslova

ESPB:

4

Vrsta studija:

master akademske studije

Studijski program:

Biohemija: 1. godina, zimski semestar, izborni (E53B2), stručno-aplikativni predmet

Nastavnik:

dr Milan R. Nikolić
redovni profesor, Hemijski fakultet, Studentski trg 12-16, Beograd

Saradnik:

dr Simeon L. Minić
docent, Hemijski fakultet, Studentski trg 12-16, Beograd

Fond časova:

Nedeljno: dva časa predavanja + dva časa laboratorijskih vežbi (2+0+2)

Ciljevi:

U osnovi, ovo je kurs iz Farmakologije, ali na "biohemijski" način. Na osnovu poznavanja osnova patofizioloških promena u telu čoveka, usled poremećene sistemske homeostaze, tj. biosignalizacije i regulacije metabolizma, student će biti upoznat sa njihovom međusobnom povezanošću i mogućnostima modulacije primenom lekova, u cilju ponovnog uspostavljanja funkcionalne homeostaze. Osnovni načini unosa, transporta, raspodele, metabolizma, kao i mehanizama delovanja savremenih "blokbaster" lekova na molekulskom nivou, biće konkretizovani na primeru psihofarmakologije, terapije hiperlipidemija, hipertenzije, dijabetesa i hemoterapeutika. U završnom delu kursa biće obrađene i mogućnosti primene nanotehnologija u modernoj medicini.

Ishod:

Student će moći, na kraju uspešno završenog kursa, da samostalno i sveobuhvatno sagledava uticaj biološki aktivnih supstanci (lekova i drugih ksenobiotika) na organizam čoveka, mehanizme njihovog delovanja i strategije transporta u ciljna tkiva.

Oblici nastave:

Predavanja (predmetnog nastavnika i gostujućih profesora), eksperimentalne vežbe, seminarski rad.

Vannastavne aktivnosti:

—

Literatura:

Osnovna literatura:

  1. New Guide to Medicine and Drugs: The Complete Home Reference, 11th Edition (2021). DK Publishing. ISBN-13: 978-0241471029.
  2. Drug Metabolism: Current Concepts, 2005th Edition (2006). Springer. ISBN-13: 978-1402050282.
  3. Clinical Pharmacology Made Ridiculously Simple, 5th Edition, by James Olson (2019). MedMaster. ISBN-10: 1935660373.
  4. Power point prezentacije predavanja.

Pomoćna literatura:

  • Izabrani revijalni radovi. 

Dodatni materijal:

http://www.chem.bg.ac.rs/~mnikolic

  Nastavne obaveze i način ocenjivanja

Predavanja:

10 poena (2 časa nedeljno)

Program rada:

Tematske celine:

– Modulacija puteva prenosa signala u regulaciji narušene homeostaze: opšti principi delovanja fiziološki aktivnih supstanci (farmaceutski lekovi i prirodni proizvodi)

– Putevi ulaska lekova u organizam i proteinski sistemi za biotransport lekova

– Metabolizam lekova i faktori od kojih zavisi delovanje lekova

– Lekovi za kardiovaskularni sistem (antihipertenzivi; beta-blokatori; antiaritmici; vazodilatatori; "razređivači" krvi): strukture, svojstva, mehanizmi delovanja

– Osnovi psihofarmakologije: strukture, svojstva i mehanizmi delovanja antipsihotika, antidepresiva i psihostabilizatora

– Lekovi za snižavanje sadržaja lipida u krvi (antilipemici): strukture, svojstva i mehanizmi delovanja statina, fibrata i nijacina, sekvestranata žučnih kiselina, inhibitor apsorpcije holesterola

– Lekovi za snižavanje sadržaja glukoze u krvi; strukture, svojstva i mehanizmi delovanja  oralnih antidijabetika (insulinski sekretogeni, insulinski senzitajzeri, inhibitori alfa-glukozidaza) i proteinskih terapeutika (insulin, agonisti GLP-1 receptora)

– Maligna ćelija: struktura i principi delovanja hemoterapeutika (alkilujući agensi, antimetabolici, antiobiotici, antimitotski lekovi, hormonski agensi)

– Prirodni proizvodi kao lekovi (kao fitoterapeutici): izabrane strukture i mehanizmi delovanja

– Molekularna nanomedicina i nanoroboti

Laboratorijske vežbe:

20 poena (2 časa nedeljno)

Program rada:

Plejotropni efekti (oni nezavisni od glavne farmakološke namene) fiziološki aktivnih supstanci: određivanje antioksidativnog potencijala predstavnika izabrane klase lekova i čajeva od lekovitog bilja i/ili uticaj izabranih lekova na strukturu i aktivnost odabranih proteina krvi.

U zavisnosti od braja studenata na kursu, u školskoj 2026/2027. radilo bi se se sa atorvastatinom (jedan od najpropisivanijih statina, sa odličnim rezultatima u smanjenju rizika od srčanih oboljenja) i rosuvastatinom (posebno efikasnim statinom u postizanju ciljnih vrednosti holesterola u manjim dozama), kao i sa dva GLP-1 receptorska agonista: semaglutid (lek Ozempik) i tirzepatid (lek Mundžaro).

Seminarski radovi:

30 poena

Usmeni ispit:

40 poena